‍ لزوم توجه به موضوع پدافند غیرعامل در حوزه ساخت و ساز های شهری

 

مهندس محمد شجاعی ( کارشناس ارشد عمران- سازه و کارشناس منتخب دادگستری )

سيل يک پديده طبيعی است و در هنگام بروز به مانند هر بلای طبيعی ديگر دارای آثار تخريبی غيرقابل اجتناب و خطرات جانی و مالی بسیاری را برای انسان ها تهدید میکند. امروزه آشنایی با اینگونه خطرات و همچنین راهکارهای ارزیابی و مقابله با آن از اهمیت بسیاری در سیستم های مدیریت شهری برخوردار میباشد. معمولا ملاحظات اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي و توانايي هاي فني و تخصصي و شرايط منطقه در انتخاب روش هاي مهار سيلاب، مؤثر است که در صورت عدم پیش بینی؛ به تخریب پلها، جاده ها، دیوارهای حفاظتی، چاه و قناتها، بندها و سدها، منازل مسکونی، زمینهای کشاورزی، از بین رفتن محصولات و حیوانات اهلی (سوء تغذیه)، آسیب به مکان های بهداشتی و ارتباطی، ازدیاد آلودگی آب و از همه مهمتر" مرگ انسانها را میتوان اشاره نمود. مطابق با آمارهای جهانی، تلفات انسانی در دنیا 26درصد مربوط به سیل، 19درصد مربوط به طوفان، 13درصد مربوط به زلزله، 3درصد مربوط به خشکسالی و 39درصد به بیماریها و... اختصاص می یابد که بیشترین تلفات جهانی به دو سیل به وقوع پیوسته در چین اختصاص می یابد که سیل اول در سال 1931بالغ بر 1 میلیون نفر و سیل دوم در سال 1887 بالغ بر 900 هزار نفر کشته بهمراه داشته و هزاران نفر را آواره نموده است، میتوان اشاره کرد که با مقايسه این شمار بلاياي طبيعي، مبين آن است كه ميزان آمار تلفات انساني و خسارات مالي نيز روند تصاعدي را طي ميكند. مطابق گزارش جهاني حوادث، ايران در ميان كشورهاي دنيا از حيث آسيب‌ديدگي و آسيب‌پذيري، جزو ٧ كشور نخست قرار دارد و بعد از ٦ كشور در حال توسعه: مالاوي، آنتيگوا، بارابادو، كريباتي، كامبوج، گويان و جيبوتي بيشترين آمار كشته، زخمي و آسيب‌ديده در حوادث را در سطح جهان داشته است که در طول سال‌هاي ١٣٧١ تا ١٣٨٠، ٢٨/٩ درصد از كل جمعيت كشور در اثر حوادث و بلاياي طبيعي آسيب‌ديده و ساليانه هزاران نفر جان خود را از دست مي‌دهند که سالانه خسارات مالي و جاني قابل‌ توجهي به كشور وارد مي‌كند.

مقدمه

يكي از شاخص‌هاي پيشرفت هر كشور، گسترش شبكه راههاي ارتباطي و نگهداری از این سرمایه ملی میباشد. در توسعه شبكه راهها، پل‌ها جزء مجموعه شريانهاي حياتي و از اجزاي جدا نشدني بشمار مي‌آيند. در كشور ما پل‌هاي زيادي از ادوار گذشته بر جاي مانده است كه با وجود عمر بالا، همچنان بعنوان تنها پل ارتباطي منطقه، بهره‌برداري ميشوند کَ انهو پلهای کلاردشت که از نظر طبقه بندی طول دهانه، جزء دهانه کوتاه (زیر 8 متر) و دهانه متوسط (بین 8 الی 50 متر) و بعضأ دهانه‌ های بلند (بالای 50 متر) كه سالها پیش ساخته شده‌اند و همواره در معرض آسيب‌‌هاي خستگي، تردشكني، خوردگي فولاد، شستگی و... قرار دارند که با افزايش شدت و حجم ترافيك، بلاهای طبیعی، عبور وسايل نقليه (سنگين‌تر از بار زنده طراحي)، ايمني اين پل‌ها را به مخاطره مي‌اندازد.

 با توجه به سیل خیز بودن كشورمان ایران و لزوم اهمیت شهرستان کلاردشت و با مروری بر آلبوم سیل های ادوار، این بلای طبیعی غرب مازندران بویژه این شهرستان را همانند بمبی عظیم" تهدید می‌کند. از طرف دیگر بر اساس استاندارد های جهانی، ایمنی پل ها پس از 10 سال رو به کاهش می‌رود و در حال حاضر صدها پل در کشور در حال فعالیت هستند که تعداد زیادی از این پلها، قدمتی بالای 10 سال و چند 10ساله دارند که با انجام برخی از آزمون های غیر مخرب، میتوان تعیین خواص مختلفی همچون؛ مقاومت، مدول الاستیسیته، یکپارچگی، همگن بودن و رابطه تنش و کرنش در بتن، امكان آسيب‌پذيري و تخريب بسياري از اين پل‌ها را بررسی کرد، چنانكه تجربه سیل و زلزله‌هاي اخير دنيا، ضعف‌ها و آسيب‌هاي زيادي در برخي از پل‌ها را به ما نشان داده است چراکه روزانه بیش از صدها وسایط نقلیه از روی عرشه پل های کلاردشت در حال تردد میباشند که بارهای معادل آن، از بحرانی‌ترین حالت‌های ترافیک واقعی بحساب می آیند و در صورت حضور همزمان چندین خودروی سنگین به همراه بار که بعضأ به بیش از ده‌ها تن وزن میرسند ( بارهایی همانند بار کامیون 40 تنی، تانک 70تنی، تریلی تانک بر 90 تنی و بار بهربرداری و ...)، این پل ها از خود مقاومتی نشان نداده و فرو می‌ریزند. از اين رو بازبيني و بازرسي پل‌های کلاردشت که در سیل سال 1390 آسیب جدی ای دیده اند، از ضرورت‌های اصلي نگهداري بحساب مي آیند که ‌بايستي تحت شرایط بهره برداري و حوادث غيرمترقبه (سيل، زلزله و...) مورد ارزيابي قرار گيرند. لذا ضرورت بازنگري در عملكرد اين سازه‌هاي مهم در شرایط بهره‌برداري بالاخص ارزيابي آنها با زلزله‌هايی با شدت بالا و سیلاب های شدید، بمنظور شناسايي و رفع نقاط آسيب پذير در شرایط كنوني اجتناب ناپذير مي‌باشد و چون شهرستان کلاردشت در منطقه کوهستانی ای واقع شده است و از وجود یخچال های طبیعی علم کوه و سایر برخوردار است و رودخانه سرد آبرود آن در اکثر مواقع سال در بستری جریان دارد که عمیق تر از نواحی فرسایش یافته اطراف است (بستر صغیر رودخانه) و در هنگام طغیان مجدد، آب رودخانه بالا آمده و قسمت هایی از نواحی مجاور خود را اِشغال میکند (بستر کبیر رودخانه) و در صورت تکرر این سیلاب ها در عمر رودخانه، بستر کبیر خود را نیز فرسوده و آنرا گودتر از نواحی مجاور مینماید و در زمانی که عمق رودخانه سردآبرود کم باشد، بستر عریض فرسایش یافته مشهود میباشد.

در دوره بازگشت 50 تا 100 ساله سیلاب، نیروهایی که حاصل از جریان سیلاب با اجسام شناور و همچنین نیروهای طولی در انتهای مقید Fixed دهانه ها، همراه خواهد بود، جزء عوامل آسیب پذیر سازه بحساب می آیند چراکه فرسایش و آب شستگی میتواند هم بر پایداری فونداسیون تاثیر بگذارد و هم عمق سیلاب (بارهای هیدرواستاتیک و هیدرودینامیک) در محل و اثرات بارهای سیل وارد بر ساختمان پل و سازه های دیگر (دیوارهای حایل مسلح و سنگ چین) را افزایش دهد که با افزایش عمق فونداسیون دیوار حایل و با در نظر گرفتن cut off میتوان اثرات فرسایش و آب شستگی و نزولی شدن تراز رودخانه را کاهش داد. در گاهی مواقع نیز بجهت ممانعت از شستگی پایه های پل و دیوار های حفاظتی، میتوان از اجرای سازه برید عرضی در نقاط حساس پیچ های تند پلان، کمک گرفت که راه حلی برای جلوگیری از خطر آبشستگی تجویز میشود لذا شناخت درست این اقدامات سازه ای و استفاده ی مناسب از آنها یکی از عوامل مهمی است که بی توجهی به آن ممکن است خسارات جبران ناپذیری را به دنبال داشته باشد.

بعلاوه آسیب های ناشی از نحوه استفاده و بارگذاری آنها نیز قابل اهمیت میباشد که آسیب های وارد بر آن به گونه ای است که در صورت عدم رسیدگی، با نرخ غیر خطی افزاینده در طی زمان تشدید میشوند و شرایط به تدریج بحرانی تر میگردد که باید شاکله این تهدیدهای طبیعی و غیر طبیعی در اسرع وقت رسیدگی شود. (شکل 1) و (شکل 2) و (شکل 3) قسمتی از آسیب های وارده پس از هفت سال از سیل تیرماه سال 1390 را به نمایش میگذارد که در آن زمان تقریبأ هفت دهانه پل و هفت کیلومتر از جاده‌های روستایی را کاملا تخریب و بیش از پنج کیلومتر از راه شهری را دچار آسیب نموده است و به گزارش اداره کل ثبت احوال استان مازندران (شهرستان نوشهر) در همان تاریخ، خسارات وارده این سیل را حدود 40 میلیارد تومان به بخش های مختلف کلاردشت اختصاص داده است که نشانی از بازسازی نیست وکماکان این خسارات کاملا مشهود میباشند.

 

 

شکل 1: پل داخل محل حسنکیف و تشابه آن در ولوال _ آسیب بتن زیر عرشه، زنگ زدگی میله گرد و پکیدن و ریختن بتن در سطح وسیع (بخاطر نفوذ آب و یخ در مقاطع کرمو شده). (دی 1396)

 

     شکل 2: سمت راست پل مکا و سمت چپ پل رودبارک _ تجمع انواع مختلف آشغال در زیر پل

 

 

 

شکل 3: ویرانی باقی مانده از سیل 1390 که در تاریخ 1397.03.20 توسط مهندس محمد فرضی گرفته شده است

حال با علم اینکه میدانیم هندسه مسیر رودخانه در پلان، بسیار مهم میباشد و بوسیله آن میتوانیم درجه اهمیت و نوع کنترل های لازم را برای جلوگیری از به مخاطره افتادن پایه های پل را تعیین نمائیم، چرا با گذشت چندین سال، هنوز بستر رودخانه کلاردشت در معرض آبشستگی شدیدی قرار دارد!

ما مهندسین میدانیم که برای جلوگیری از تشدید و تقویت آبشستگی فونداسیون، پایه پل و دیوارهای حفاظتی، سازه بایستی انرژی زیادی را صرف کند که نتیجه آن، اثر منفی زیادی را بهمراه دارد و در شرایطی که حجم نخاله حمل شده با سیلاب زیاد باشد، گه گاهی مسیر رودخانه بسته میشود و در نتیجه به سازه فوقانی و پی آسیب میرساند، بویژه در زمان سیلاب های نادر و یا مترقبه. اگر چه مشکل قطعی آب آشامیدنی روستاهای بالا و پائین دست و سایر انواع آسیب های سازه ای بیشتر به چشم می آیند ولی نگهداری از بستر رودخانه نیز مهم است.

معمولا از سنگ های حجیم بعنوان مصالح مقاوم در برابر فرسایش استفاده میشود اما سایر مصالح سنگین مانند سنگ لاشه، بتن خورد شده و... نیز ممکن است بکار رود که با قرار دادن قطعه سنگهای حجیم در نقاطی که مستعد آبشستگی اند، سبب توقف شرایط آبشستگی خفیف میشود و در مواردی جدی تر، سپرکوبی تا عمقی که صخره یا خاک غیرقابل فرسایش وجود دارد، انجام شود. برای تعیین اندازه ی مناسب سنگ لازم برای عبور از زیرگذر یک پل، نیاز به ارزیابی دقیق آبشستگی است که توجه به خواص فیزیکی و طرح هندسی، اندازه و جای سازه زیرین، مصالح، گیاه شناسی بستر رودخانه و آب و هوای محیط بسته به شرایط محل، شاید به عملیات اضطراری برای بهبود وضعیت نیاز میباشد.

نتیجه گیری:

آنچه مسلم است، قطعا و یقینأ حمایت مسئولین شهرستان، دستگاه های مسئول کنترل ساخت و ساز، مسئول تعمیر و نگهداری در شهر، با کمک گرفتن از کمیته های تخصصی دفاتر سازمان نظام مهندسی ساختمان و مشاوره از مهندسین متخصص راه و ساختمان، میتوانند در جهت ارتقاء سطح کیفی ساخت و ساز به مسئولین محترم یاری نمایند. چنان که خواجه نصیرالدین طوسی با دفاع از روش فلسفی ای که در پیش گرفت، فلسفه ی سینایی را احیا نمود و بوسیله ی انتشار بیش از یکصد رساله ی علمی- فلسفی، نقشی ماندگار در تثبیت و ارتقای سطح علمی ایران ایفا نمود و برآیند آن ذکات علمش بحساب آمد.

 

به گزارش کلارنا #نشریه_بیداری_اندیشه در شماره جدید این دوهفته نامه نوشت:چندی پیش در کلاردشت 200 نفر دچار اختلالات گوارشی شدند که یکی از علت‌های این مشکلات عاملی به نام نوروویروس بود که وارد آب آشامیدنی شد و این بیماری را ایجاد کرد. 

محمد کرم درآبادی در خصوص وقوع طوفان امروز در تهران اظهار داشت: طوفان عصر چهارشنبه در بسیاری از مناطق استان تهران شدت بالایی داشت و به دلایل مختلف سبب مصدومیت جمعی از مردم شد.

در شب ولادت با سعادت کریم اهل‌بیت حضرت امام حسن مجتبی (ع) جمعی از استادان زبان و ادب پارسی و شاعران جوان و پیشکسوت با رهبر معظم انقلاب اسلامی دیدار کردند.

«میلاد دلفان آذری»، اختر فیزیکدان جوان ایرانی و دانشجوی دکترای فیزیک دانشگاه واسدا با موضوع "زندگی ستارگان" سخنرانی و مقاله علمی خود را در این زمینه ارائه خواهد کرد.

استاندار مازندران، اطلاع‌رسانی و اطلاع‌یابی را مهم‌ترین وظیفه روابط عمومی‌ها برشمرد و از کاهش نرخ بیکاری در استان خبر داد.

صفحه1 از39